Propolis i imunitet pčelinje zajednice

 Patologija pčela je svoj najintenzivniji razvoj doživela u poslednjih 50 godina, kada je i otkriven veliki broj bakterijskih, virusnih i gljivičnih izazivača bolesti. Poslednjih deceniju-dve , razvojem savremenih molekularnih tehnika produbljeno je razumevanje ponašanja ovih patogena, ali i raznovrsni odgovori pčela na njihovo prisustvo. Pažnja naučnika usmerena je na razumevanje mehanizama rezistentnosti pčela, a razlog tome bila je želja da se ugajaju pčele koje su prirodno tolerantne na parazite, i još uopštenije, bolje razumevanje interakcije između pčela kao domaćina sa raznovrsnim skupom patogena. Danas se zna da su pčele razvile brojne mehaničke, fiziološke i imunološke odbrambene mehanizme, a pčelari i naučnici već duže vreme trude se da razviju linije pčela sa osobinama koje omogućavaju zajednicama da prežive napade njihovih patogena i parazita.

 

Jedan od mehanizama socijalnog imuniteta medonosnih pčela jeste sakupljanje i korišćenje smole, složene biljne izlučevine sa raznovrsnim antimikrobnim svojstvima. Pčele sakupljaju smolu sa različitih biljnih vrsta i prenose je u zajednicu gde je koriste kao pro-polis, ili „odbranu grada“ (pro – ispred; polis – grad). Sakupljanje antimikrobnih sastojaka iz prirodnog okruženja i njihovo „ugrađivanje“ u gnezdo kao pro-polis veoma je zanimljiv, ali i relativno neistražen, socijalni mehanizam odbrane pčela od patogena. Pčelinje zajednice nastanjene u divljini, u šupljini drveta, „presvlače“ unutrašnje zidove staništa tankim slojem propolisa debljine 0,3-0,5 mm, formirajući na taj način „propolisni omotač“. Kako se zajednica bude razvijala pčele će neprekidno dodavati propolis na zidove gnezda, s tim što će prvo da „armiraju“ mesta na kojima će započeti da izgrađuju saće. Pored toga, pčele propolis koriste za zatvaranje šupljina i naprslina, kao i za sužavanje ulaza u gnezdo, odakle i potiče naziv ove supstance. Propolis je prva brana od štenih uticaja i naglih promena koja doprinosi održavanju homeostaze pčelinjeg gnezda: usporava širenje mikroba, sprečava „nekontrolisani“ protok vazduha i prodiranje vode i vlage u gnezdo, i štiti pčelinju zajednicu od uljeza.

Kolege pčelari, ukoliko želite da čujete celo predavanje Ivana Umeljića, dodjite u subotu, 22. decembra (dan nakon smaka sveta), u 10 časova u salu opštine Novi Beograd.